उत्तर प्रदेश शिक्षा सेवा चयन आयोग (UPESSC)
प्राथमिक विद्यालय सहायक अध्यापक भर्ती परीक्षा 2026
परीक्षा संरचना एवं विषयवार पाठ्यक्रम
120 मिनट
परीक्षा अवधि
120 प्रश्न
कुल प्रश्न
−1 अंक
गलत उत्तर पर
3 अंक
प्रत्येक प्रश्न
सभी प्रश्न 4 विकल्प वाले बहुविकल्पीय प्रश्न (MCQ) होंगे।
120
प्रश्न
360
कुल अंक
120
मिनट
Negative Marking: गलत उत्तर पर −1 अंक
विषयवार प्रश्न वितरण
1
25प्रश्न
सामान्य ज्ञान / समसामयिक घटनाएँ
- अंतर्राष्ट्रीय, राष्ट्रीय एवं प्रदेश से संबंधित महत्वपूर्ण घटनाएँ
- महत्वपूर्ण स्थान एवं व्यक्तित्व
- रचनाएँ, अंतर्राष्ट्रीय एवं राष्ट्रीय पुरस्कार
- खेल-कूद, भारतीय संस्कृति एवं कला आदि
2
05प्रश्न
तार्किक ज्ञान
- Analogies, Assertion & Reason, Binary Logic, Classification
- Clocks & Calendars, Coding-Decoding, Coded Inequalities
- Critical Reasoning, Cubes, Number Series, Puzzles
- Symbols & Notations, Venn Diagrams, Dice, Data Interpretation
- Direction Sense, Grouping & Selection, Inferences, Letter Series
3
30प्रश्न
हिन्दी, संस्कृत तथा अंग्रेजी
- व्याकरण एवं अपठित गद्यांश
- पद्यांश
- Grammar
- Comprehension
4
08प्रश्न
विज्ञान
- दैनिक जीवन में विज्ञान, गति, बल, ऊर्जा, दूरी
- प्रकाश, ध्वनि, जीवों की दुनिया
- मानव शरीर, स्वास्थ्य, स्वच्छता एवं पोषण
- पर्यावरण एवं प्राकृतिक संसाधन
- पदार्थ एवं पदार्थ की अवस्थाएँ
5
16प्रश्न
गणित
- अंकगणितीय क्षमता एवं गणितीय संक्रियाएँ
- दशमलव, स्थानीयमान, भिन्न, ब्याज, लाभ-हानि, प्रतिशत
- बीजगणित, गुणनखण्ड, औसत, अनुपात
- क्षेत्रफल, आयतन, सर्वसमिकाएँ
- सामान्य ज्यामिति एवं सामान्य सांख्यिकी
6
08प्रश्न
पर्यावरण एवं सामाजिक अध्ययन
- पृथ्वी की संरचना, नदियाँ, पर्वत, महाद्वीप, महासागर व द्वीप
- प्राकृतिक सम्पदा, अक्षांश-देशान्तर, सौरमंडल
- भारतीय भूगोल एवं स्वतंत्रता संग्राम
- भारतीय समाज सुधारक, संविधान एवं शासन व्यवस्था
- यातायात/सड़क सुरक्षा, अर्थव्यवस्था, सांस्कृतिक विरासत
- पर्यावरण संरक्षण एवं प्राकृतिक आपदा प्रबंधन
7
08प्रश्न
शिक्षण कौशल
- शिक्षण की विधियाँ एवं कौशल
- शिक्षण-अधिगम के सिद्धान्त
- वर्तमान भारतीय समाज एवं प्रारम्भिक शिक्षा
- समावेशी शिक्षा एवं प्रारम्भिक शिक्षा के नवीन प्रयास
- शैक्षिक मूल्यांकन एवं मापन
- आरम्भिक पठन कौशल, शैक्षिक प्रबंधन एवं प्रशासन
8
08प्रश्न
बाल मनोविज्ञान
- वैयक्तिक भिन्नता एवं बाल विकास को प्रभावित करने वाले कारक
- सीखने की आवश्यकता की पहचान
- पढ़ने के लिए वातावरण का सृजन
- सीखने के सिद्धान्त तथा कक्षा-शिक्षण में व्यवहारिक उपयोग
- दिव्यांग छात्रों हेतु विशेष व्यवस्था
9
04प्रश्न
सूचना तकनीकी
- शिक्षण कौशल विकास तथा कक्षा-शिक्षण में ICT
- विद्यालय प्रबंधन में सूचना तकनीकी
- कम्प्यूटर, इंटरनेट एवं स्मार्टफोन
- OER (ओपन एजुकेशनल रिसोर्स)
- शिक्षण में उपयोगी ऐप्स एवं डिजिटल शिक्षण सामग्री
10
08प्रश्न
जीवन कौशल / प्रबन्धन एवं अभिवृत्ति
- व्यावसायिक आचरण एवं नीति तथा प्रेरणा
- शिक्षण की भूमिका — सुविधाप्रदाता, अनुश्रवणकर्ता
- नेतृत्वकर्ता, मार्गदर्शक एवं परामर्शदाता
- संवैधानिक एवं मानवीय मूल्य
- दण्ड एवं पुरस्कार व्यवस्था का प्रभावी प्रयोग
पाठ्यक्रम एवं परीक्षा संरचना उपलब्ध आधिकारिक सूचना के अनुसार
www.upboardsolution.in


